در میان گروههای مختلف پرندگان،شاید اردک ها ،غازها و قوها بیشتر شناخته شده و مورد توجه باشند و به طرق گوناگون نیز در همه جای دونیا مورد تعقیب و شکار قرار می گیرند .اندازه پرندگان این خانواده بسیار متفاوت است،مثلا خوتکا جثه کبوتر را دارد در صورتی که وزن قو به بیش از 13 کیلوگرم می رسد و جزء بزگترین پرندگان است .بالها دراز و باریک و برای پرواز سریع و طی مسافتهای دور دست مناسبند.معمولا در انبوه گیاهان آشیانه می سازند .تغذیه انها بسیار متنوع است و شامل گیاهان آبزی ،حشرات،دانه های غلات و برخی آبزیان می شود.پرندگان این خانواده حتی به چریدن در مرتع نیز می پردازند.

راسته غازسانان- خانواده مرغابی

اردک سر سفید،قوها،غازها و غاز نماها:

اردک سر سفید یکی از گونه هایی است که بقای آن در مخاطره است .تعداد کمی از آنها در آذربایجان،فارس و سیستان مشاهده شده است و در برخی تالابهای استانهای مذکور نیز زاد و ولد می کنند.

در سالهای اخیر جمعا حدود 1000قوی فریادکش و تعداد کمی قوی گنگ و قوی کوچک در تالابهای گیلان و آذربایجان دیده شده است.

در زمستانها چند هزار غازخاکستری به ایران می آیند .ولی اخیرا غاز پیشانی سفید بزرگ و غاز پیشانی سفید کوچک به ترتیب کم و بسیار کم شده است و بلکه دیده نشده اند.در تقریبا 20 سال گذشته یکی از زیباترین پرندگان مهاجر،یعنی عروس غاز  متاسفاه در ایران فقط دوبار دیده شده است .امید به احیای این گونه که در شمال مرکزی سیبری زاد و ولد می کند و جمعیت آن خیلی کم شده است ،ظاهرا باید به روسیه و برخی کشورهای اروپایی بسته شود.

آنقوت و تنچه دو گونه نیمه مهاجر زیبا و از نظر جثه قدری بزرگتر از اردک ها هستند که پاهایشان تقریبا در وسط بدن و گردنشان به نسبت دراز است و به غاز ها شباهت دارند؛با وجود تقلیل قابل توجه در تعداد این دو گونه ،نوع زیستگاههای خاص آنها موجب می شود که هنوز در مخاطره نباشند.

خانواده مرغابی شامل چندین گونه می باشد که برخی از آنها را ذکر می کنم:

 

گونه

اندازه  cm

توضیحات

نام علمی

اردک سرسفید

45

تابستان و زمستان گذر کمیاب     

VU  oxyur   leucocephala

قوی گنگ

150                

زمستان گذر معمولی

Cygnus  olor

قوی فریادکش

150                

زمستان گذر معمولی

Cygnus  Cygnus

قوی کوچک

120

زمستان گذر کمیاب     

  Cygnus columbianus

غاز پا زرد

70تا87

بطور اتفاقی دیده می شود

Anser fabalis

غاز پیشانی سفید بزرگ

65 تا75

زمستان گذر کمیاب     

Anser albifrons

غاز پیشانی سفید کوچک

53تا65

زمستان گذر کمیاب     

Anser erythropus vu

غاز خاکستری

75تا85

زمستان گذر معمولی

Anser Anser

عروس غاز

54

بطور اتفاقی دیده می شود

Branta ruficollis vu

آنقوت

63

بومی تمام سال-زمستان گذر

Tadorna ferruginea

تنجه

60

بومی تمام سال-زمستان گذر

Tadorna Tadorna

 

اردک های روی آب چر

از نظر ریخت شناسی فرق اردک های این گروه با اردک های غواص اینست که پاهایشان به وسط بدن نزدیکتر  و در نتیجه راه رفتنشان راحت تر است؛پاها کوچکتر،منقار درازتر و باریکتر است .برای چریدن در زیر آب فقط سر و بدن را در آب فرو می کنند ،در حالیکه اغلب دمشان در سطح آب است. برخاستن این اردک ها از روی آب تقریبا آنی است ؛پرنده با یک جهش  از روی آب به پرواز در می آید .

متاسفانه بیشتر اردکهای مور علاقه شکارچیان (کشتارچیان) مانند گیلار،خوتکا،سرسبز،فیلوش و نوک پهن در این گروه قرار دارند.

اردک های غواص:

پاهای این اردک ها در قسمت عقب بدن آنهاست و به آبهای وسیع و عمیق  مانند ساحل دریا و دریاچه ها نیازدارند.براحتی تا 10-15 متر زیر آب می روند .برخی گیاه خوار (سرحنایی)و برخی در پی نرمتنان اند(چشم طلایی).نرو ماده متفاوتند و برای برخاستن از سطح آب ابتدا بالزنان روی آب می دوند.

اردک های ماهی خور:

پرندگان این گروه در دریا ،خلیج و مصب رودخانه ها به سر می برند و برحسب گونه برای گرفتن ماهی یا نرم تنان غوطه می زنند.دارای نوک باریک و درازند  که کناره های آن مضرس و مناسب گرفتن ماهی است.بیشتر به غواص ها شباهت دارند  تا به اردک ها،نر و ماده متفاوتند و مانند گروه قبلی برای پرواز از سطح آب ابتدا مسافتی را بال زنان روی آب می دوند.

 

 

 

شاهین سانان     falconiformes

خانواده عقاب ماهیگیر  pandionidae

گونه

اندازه  cm

توضیحات

نام علمی

عقاب ماهیگیر 

50تا57

تابستان و زمستان گذر و بومی کمیاب

Pandion  haliaetus

 در این خانواده همین یک گونه وجود دارد که پراکنش آن در بیشتر  نقاط دنیا امتداد دارد.زیر بدن این پرنده بیشتر سفید  و سطح بالای آن قهوه ای تیره است  و نوار پهن و تیره رنگی  از روی چشمها تا پشت گردن  ادامه دارد.تا اواخر دهه 1350 در سواحل دریای خزر فراوان بود ولی در سالیان اخیر اصلا دیده نمی شود.احتمالا هنوز در نقاطی از سواحل جنوبی زاد و ولد می کند .همیشه در نزدیکی آب ،دریا،دریاچه و رودخانه یافت می شود.با شیرجه به داخل آب و گاهی بکلی زیر آب می رود؛پنجه ها را ظاهرا در لحظه قبل از برخورد با آب به موازات سر به جلو می برد.نرها و ماده ها هم شکلند.

 

خانواده باز ،عقاب،لاشخور

در این خانواده در یکی دو مورد پرندگان  بسیار نامتجانسی در فهرست کنار هم قرار می گیرند .چه بسا این خانواده شامل پرندگانی با اندازه ها،شکلها و یا زیست بوم های بسیار متفاوت است.

پرندگان این خانواده نوک نسبتا کوتاهی دارند  که نیم نوک بالایی درازتر و کاملا قلاب شکل است .انتهای بالهایشان گرد است و دارای پاهای قوی و چنگالهای محکم قلاب دار هستند .نرو ماده مشابه و ماده قدری بزرگتر می باشد.

پرندگان شکاری روز زیست که شامل این خانواده و خانواده شاهین است در ایران بطور اسف آوری صدمه دیده اند  و جمعیت آنها بسیار کم شده است  و. بیم جدی می رود که برخی گونه هایشان در ایران رو به انقراض رود.

کورکورها:دارای بالهای باریکی هستند و برآمدگی لبه خم بال آنها نسبت به گروههای دیگر بیشتر است ؛دم آنها دوشاخه است .از حیوانات کوچکتر تغذیه می کنند و لی به لاشه نیز روی می آورند. در اطراف روستاها نیز دیده می شوند.

عقاب دریایی:پرندگان باشکوهی هستند  و عقاب دریایی دم سفید بزرگترین عقاب ایران است .عقاب پالاس  در ایران در سالهای اخیر اصلا  دیده نشده است.در کتاب پرندگان ایران  نوشته شده است که عقاب دم سفید در زمستانها فراوان است و به تعداد نسبتا زیاد در ایران زاد و ولد می کند اما اکنون متاسفانه بسیار کم شده است  و در مکان اصلی یعنی سواحل دریای خزر  که این گونه در آنجا لانه گذاری می کرده اخیرا فقط یکی دو محل دیده شده است.

کرکس و دال در حرکت کند هستند ولی با بالهای دراز و پهن  در بال باز اوج گرفتن استادند.کرکس  در روستاها نیز دیده می شود .دال کم شده است ؛دال سیاه و دال پشت سفید ،که قفط در جنوب شرقی یافت می شوند،بسیار کم شده اند.

هما پرنده ای خاص و زیباست  و به درستی در کتاب پرندگان ایران ذکر شده است که : بیشتر به یک شاهین عظیم شباهت دارد  تا به یک لاشخور .دمش لوزی شکل است  و بالهای دراز و باریک  دارد .بیشتر در کوهستان و در صخره های مرتفع دیده می شود،ولی این گونه نیز بسیار کمیاب شده است.

سنقرها: از سایر پرندگان این گروه باریک ترند ،بالهای کم عرض  و دراز ،دم دراز،پاهای بلند دارند .سربالها در پرواز مایل به بالاست  و عموما در ارتفاع کم پرواز می کنند.

طرلان،قرقی،پیغو: با بالهای پهن و گرد و دم دراز برای سرعت گرفتن آنی در پی شکار و مانور دادن بین درختان مناسبند.همگی این گروه مخصوصا طرلان مورد علاقه قوش بازان هستند.

سارگپه ها: قدری به عقابهای کوچک شبیه اند  ولی نسبت به عقاب ها سر و منقار کوچکتری دارند  و به نسبت تنبل هستند .در تهیه غذا این الوقتند و ممکن است غذایشان از جونده کوچک یا پرنده (یا زخمی آنها) باشد  و گاهی مردار.رنگ پرها هم بین بالغین و نابالغین خیلی متفاوت بوده و تشخیص را مشکل می سازند.

تشخیص بین برخی عقاب ها نیز مشکل است چون تغییر نابالغ ها تدریجی و مدت آن طولانی است.عقاب طلایی بعنوان یکی از قویترین پرندگان شکاری شهرت داشته و در آسیای مرکزی حتی برای شکار مارال و گرگ مورد استفاده قرار می گرفته است! ولی در مقایسه با عقاب  دوبرادر کمتر جلوه می کند؛سرعت و جسارت این آخری تماشایی است.

خانواده شاهین:

در میان پرندگان شکاری ،سریعترین و زیباترین پرواز از آن تعدادی از گونه های این خانواده است؛شکارچیان بسیار ماهری هستند و سرعت شیرجه بحری و شاهین(که با بالهای تقریبا بسته صورت می گیرد) به متجاوز از 200 کیلومتر در ساعت می رسد.به همین دلیل است که پرندگان  یادشده و همچنین بالابان و لاچین،مورد علاقه بی حد قوش بازان هستند.

پرندگان این خانواده بالهای دراز و نوک تیز و همچنین دم دراز دارند .پاهایشاندارای چنگالهای قوی و قلاب شکل و نیم نوک بالایی نیز قلاب مانند و دندانه دار است.نر و ماده به هم شبیه اند ولی ماده بزرگتر است.

با توجه به اینکه شکار این پرندگان خود فاقد هرگونه ارزش ورزشی و نیز خلاف اخلاق جوانمردی است بلکه فروش قاچاقی پرندگانی مانند بحری،شاهین،بالابان و طرلان که بازار گرم و پر پولی در کشورهای جنوبی خلیج فارس دارند،بالطبع در تهدید زندگی این پرندگان زیبا نقش بزرگی دارد.

 

 

برای دیدن عکس ها کلیک کنید

عکس 3

عکس 6

عکس 1

عکس 4

عکس 7

عکس 2

عکس 5

عکس 8

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و نهم آبان 1385ساعت 0:28  توسط کفترچاهی  |